Κατηγορίες

Ο αδερφός του, ο σούπερ ήρωάς του

Ο αδερφός του, ο σούπερ ήρωάς του

Ο αδερφός του, ο σούπερ ήρωάς του

της Δήμητρας Δότση 

Όταν το 2015 ο τότε 18χρονος Ιταλός Τζάκομο Ματσαριόλ ανέβασε στο YouTube ένα σύντομο βιντεάκι με τον τίτλο «The simple interview», για να δείξει το πραγματικό πρόσωπο του αδερφού του που πάσχει από το σύνδρομο Down, δεν περίμενε ότι ο κόσμος θα το λάτρευε και στη συνέχεια θα γινόταν βιβλίο και μάλιστα μπεστ σέλερ – και όχι μόνο στην Ιταλία. Κάπως έτσι, λοιπόν, γεννήθηκε το μυθιστόρημα Ο αδερφός μου κυνηγάει δεινόσαυρους, το οποίο θεωρήθηκε στη χώρα του το εκδοτικό γεγονός του 2016.

Αυτή τη φορά ο Τζάκομο, έχοντας τον ρόλο του συγγραφέα αλλά και ήρωα του βιβλίου του, αυτοβιογραφείται και μας αφηγείται τη ζωή τη δική του και της οικογένειάς του πλάι στον μικρό του αδερφό, τον Τζοβάννι, τον σούπερ ήρωά τους. Περιγράφει τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια πλάι στον αδερφό του, εξομολογείται ότι για χρόνια έκρυβε από τους φίλους του την ύπαρξη του Τζοβάννι, προσπαθώντας έτσι να προστατεύσει τον εαυτό του από τυχόν ειρωνικά και κακόβουλα σχόλια, και μόλις σε ηλικία δεκαεννέα ετών διαπίστωσε πως αυτό τελικά που του επέβαλλε φραγμούς ήταν ο ίδιος ο τρόπος σκέψης του. Με όχημα, λοιπόν, το παράδειγμα του αδερφού του, κατά κάποιον τρόπο τον μιμήθηκε, αφέθηκε ελεύθερος και συνειδητοποίησε ότι αυτό που πραγματικά μετράει στη ζωή είναι η οπτική γωνία από την οποία αντικρίζουμε τις καταστάσεις και βιώνουμε όσα μας συμβαίνουν.

Τρυπώνοντας στη ζωή του Τζάκομο και του Τζοβάννι μέσα από το Ο αδερφός μου κυνηγάει δεινόσαυρους, προβληματίζεσαι κι εσύ όπως ο συγγραφέας-αφηγητής, συγκινείσαι και νιώθεις πως πραγματικά αλλάζεις οπτική, αλλάζεις εσύ ο ίδιος. Πώς να αντισταθείς άλλωστε στον δεκατριάχρονο Τζοβάννι που έχει ένα χαμόγελο πιο πλατύ κι από τα γυαλιά του. Που λατρεύει τους δεινόσαυρους και το κόκκινο χρώμα. Που χορεύει στη μέση μιας πλατείας, μόνος του, στους ρυθμούς της μουσικής ενός πλανόδιου μουσικού, παρασύροντας στον χορό του τους περαστικούς. Που κάθε μέρα κόβει κι από ένα λουλούδι για τις αδερφές του, κι αν είναι χειμώνας και δε βρίσκει λουλούδια στον κήπο, τους πηγαίνει ξερά φύλλα.

Ο κόσμος του Τζοβάννι ήταν και παραμένει δύσκολος, είναι όμως ένας κόσμος δίχως όρια. Το μόνο που χρειάστηκε να κάνει ο μεγάλος του αδερφός ήταν να διασχίσει τα σύνορα του δικού του κόσμου και να αντιληφθεί πόσο πιο εύκολη και απλή είναι η ζωή όταν κοιτάζεις τον άλλον δίχως φίλτρα και προκαταλήψεις.

Τον Σεπτέμβριο του 2016 η ιταλική εφημερίδα La Repubblica δημοσίευσε το παρακάτω άρθρο-επιστολή του Τζάκομο Ματσαριόλ, το οποίο αναδημοσιεύουμε μεταφρασμένο, με την άδεια του συγγραφέα.

Επιστολή προς τους φυσιολογικούς ανθρώπους που αποφεύγουν τον αδερφό μου του Τζάκομο Ματσαριόλ

Αυτό το καλοκαίρι κάποιοι είπαν ότι είδαν πολλούς ανθρώπους με αναπηρίες στο ξενοδοχείο τους κι αυτό δεν ήταν ωραίο για τα παιδιά τους. Αυτό το καλοκαίρι κάποιοι διαμαρτυρήθηκαν επειδή στο εστιατόριο τους ενοχλούσαν ορισμένοι άνθρωποι με αναπηρίες που κάθονταν στο διπλανό τραπέζι. Αυτό το καλοκαίρι έγινε αρκετός λόγος για ανθρώπους με αναπηρίες και η χρήση της έκφρασης αυτής γινόταν πάντα με έναν και μόνο τρόπο.

Αν, όμως, φέρω στο μυαλό μου εμένα και τον αδερφό μου, σκέφτομαι πως εγώ είμαι εκείνος που έχει έναν και μόνο τρόπο. Για παράδειγμα, πάντοτε θεωρούσα ότι υπάρχει ένας και μόνο τρόπος να ζεις τον έρωτα. Ο αδερφός μου, από την άλλη, επέστρεφε σπίτι από το σινεμά, όπου είχε πάει με μια φίλη του, και μας έλεγε ότι την είχε παντρευτεί. Πάντοτε θεωρούσα πως υπάρχει ένας και μόνο τρόπος για να πετύχεις. Ο αδερφός μου, από την άλλη, πανηγύριζε για μέρες αν έκανε κάποιον φίλο του να γελάσει. Πάντοτε θεωρούσα πως υπάρχει ένας και μόνο τρόπος για να νικήσεις. Ο αδερφός μου, από την άλλη, σταματούσε την ώρα που παίζαμε ποδόσφαιρο για να μαζέψει μαργαρίτες. Πάντοτε θεωρούσα πως υπάρχει ένας και μόνο τρόπος να νιώσεις τι σημαίνει «αυτόνομος». Για εκείνον, από την άλλη, αυτονομία σημαίνει μια ολόκληρη μέρα χωρίς τηλέφωνο.

Πάντοτε θεωρούσα πως είχα την αλήθεια στο τσεπάκι μου. Πάντοτε θεωρούσα πως ο αδερφός μου ήταν ένας άνθρωπος με αναπηρία, ένας άνθρωπος που δεν ήταν έτοιμος να βγει έξω στον κόσμο, ένας άνθρωπος για τον οποίο ντρεπόμουν.

Στην αρχή τον είχα κατατάξει σ’ αυτή την κατηγορία: άτομο με ειδικές ανάγκες. Θεωρούσα πως ήταν ίδιος κι απαράλλαχτος με όσους έχουν ένα επιπλέον χρωμόσωμα, όπως κι εκείνος, ότι ήταν δηλαδή τρυφερός, αργός στις κινήσεις του κι ότι χρειαζόταν πάντα βοήθεια, όπως όσοι πάσχουν από σύνδρομο Down. Θυμάμαι ότι εκείνη την εποχή ο αδερφός μου είχε γνωρίσει έναν Αμερικανό στο κάμπινγκ όπου είχε πάει διακοπές η οικογένειά μου. Όταν πήγα κι εγώ να τους βρω, μου μίλησε γι’ αυτόν τον Αμερικανό και μου έδειξε μια σέλφι τους στο κινητό.

Εγώ: Α, μα αυτός είναι έγχρωμος! Δεν το είχα καταλάβει.

Τζοβάννι: Όχι.

Εγώ: Ναι, είναι έγχρωμος.

Τζοβάννι: Όχι, δεν είναι. Είναι σαρκοφάγος. Σαν εμένα!

Να, για παράδειγμα, ο αδερφός μου χωρίζει τους ανθρώπους σε δύο κατηγορίες όλες κι όλες: τους σαρκοφάγους και τους φυτοφάγους. Εγώ πάλι είχα ένα σωρό άλλες κατηγορίες στο μυαλό μου.

Κάποια στιγμή όλα μου τα ταμπού καταρρίφθηκαν. Άρχισα να τον βλέπω όχι πια σαν ένα παιδί με Down, αλλά σαν τον Τζοβάννι, τον Τζοβάννι και μόνο. Ο Τζοβάννι δεν είναι κατά συνθήκη τρυφερός. Ορισμένες φορές, ναι, είναι. Όταν, όμως, του χαρίζεις κάτι που δεν του αρέσει, σου το πετάει στη μούρη κι άντε μετά να πεις ότι «τα άτομα με Down είναι τρυφερά». Εξαρτάται, λοιπόν, από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Ο Τζοβάννι δεν ήταν σε καμία περίπτωση αργός στις κινήσεις του. Πώς γίνεται να λες αργό κάποιον που στον μαραθώνιο του σχολείου του κάθεται σε όλη τη διάρκεια του αγώνα και στον τελευταίο γύρο σηκώνεται και κερδίζει; Ο Τζοβάννι δεν είναι ο μοναδικός που χρειάζεται βοήθεια. Εγώ, για παράδειγμα, όταν ήμουν τρεις μήνες στο Λονδίνο, δεν έπλενα κανονικά τα ρούχα μου γιατί ξεχνούσα ότι έπρεπε να βάλω απορρυπαντικό. Με λίγα λόγια, πολλές φορές ούτε κι εγώ ήμουν έτοιμος να βγω έξω, στον κόσμο. Αντικρίζοντας, λοιπόν, τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία, όλες του οι πράξεις –τις οποίες θεωρούσα χαζές στην αρχή– έγιναν διασκεδαστικές, συναρπαστικές, μοναδικές. Όταν φοράει το κράνος της μηχανής μέσα στο αυτοκίνητο, σκάω στα γέλια. Όταν κοιτάζει αν η σκιά του παραμένει ακόμα στη θέση της, με βάζει σε σκέψεις. Όταν κρύβεται πίσω από τις γυάλινες πόρτες, παίζω κι εγώ το παιχνίδι του. Δε βρίσκομαι εδώ για να επικαλεστώ σεβασμό απέναντι στη διαφορετικότητα.

Δε βρίσκομαι εδώ για να σας πω ότι είναι σωστό και πρέπον να κατανοούμε και να εκτιμάμε όλους τους ανθρώπους. Βρίσκομαι εδώ για να σας πω το εξής: «Στη σύντομη διαδρομή μου, όταν μπήκα στον κόσμο του αδερφού μου, ένιωσα τη ζωή μου να γεμίζει». Μόνο αυτό. Επέλεξα να ξεκινήσω το βιβλίο μου στο οποίο αφηγούμαι την ιστορία μας με μια περίφημη φράση του Αϊνστάιν: «Ο καθένας είναι μεγαλοφυΐα. Αν κρίνεις όμως ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώσει σ’ ένα δέντρο, θα περάσει όλη του τη ζωή πιστεύοντας πως είναι ηλίθιο». Βρίσκομαι, λοιπόν, εδώ για να σας πω ότι η ίδια φράση θα μπορούσε να ξεκινάει κάπως έτσι: «Ο καθένας είναι άτομο με ειδικές ανάγκες», γιατί έτσι είναι, αφού πολύ απλά ο καθένας μας έχει κάτι που δεν ξέρει να κάνει. Εγώ, για παράδειγμα, δεν ξέρω να βάζω πλυντήριο. Εσείς;

Η Δήμητρα Δότση είναι μεταφράστρια. Σπούδασε Ιταλική Γλώσσα και Φιλολογία και είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Μετάφραση και Μεταφρασεολογία. Μεταφράζει βιβλία για νεαρούς και ενήλικες αναγνώστες και έχει βραβευτεί για τις μεταφράσεις της.

Προηγούμενο
Επόμενο