Κατηγορίες

Άρθρο

Γράφοντας για τα Viewpoints τώρα + εδώ <br/>(Να Zoom κανείς ή να μη Zoom;)

Γράφοντας για τα Viewpoints τώρα + εδώ
(Να Zoom κανείς ή να μη Zoom;)

Γράφει η Νάντια Φώσκολου

Το θέατρο είναι η τέχνη της ζωντανής δράσης. Είτε είσαι ηθοποιός είτε είσαι σκηνοθέτης, πρέπει να παίρνεις γρήγορες αποφάσεις επιτόπου και να ενεργείς γρήγορα. (Μπορεί να σπουδάζουμε χρόνια για να γίνουμε ηθοποιοί και σκηνοθέτες, και μπορεί να προετοιμαζόμαστε μήνες –ή και χρόνια– για μια συγκεκριμένη παραγωγή, αλλά όταν έρχεται η ώρα της πρόβας και της παράστασης, το κλειδί είναι η γρήγορη απόκριση και απόφαση.) Το να γράφεις για το θέατρο και για την εκπαίδευση του ηθοποιού και του σκηνοθέτη σού δίνει την ευκαιρία να στοχαστείς. Στα μέσα Ιουνίου του 2020 αυτή η ευκαιρία απλώνεται μπροστά μας με πρωτόγνωρη άνεση, αφού η επόμενη φορά που θα μπούμε σε πρόβα ή που θα δούμε παράσταση φαντάζει αβέβαιη.

Γράφοντας από τη συγκεκριμένη στιγμή μέσα στην οποία βρίσκομαι, έχω χρόνο να στοχαστώ πάνω στην τεχνική Viewpoints· κι έχω έναν ασυνήθιστο χώρο να την εξασκήσω: όχι αίθουσα πρόβας ή το στούντιο κάποιας σχολής, αλλά μια διαδικτυακή πλατφόρμα. 

Πρωτοήρθα σε επαφή με τα Viewpoints μέσα από μια αποκαλυπτική «εμβάπτιση» – περνώντας ακρόαση για το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σκηνοθεσίας του Πανεπιστημίου Columbia το 2005. Όλα ήταν καινούρια έτσι κι αλλιώς –το να διασχίζεις τον Ατλαντικό, το να βρίσκεσαι στη Νέα Υόρκη–, αλλά τίποτα δεν μπορούσε να παραβγεί σε πρωτόγνωρη αίσθηση το να βυθίζεσαι σε ένα διήμερο εργαστήριο με τους υπόλοιπους είκοσι εννιά υποψηφίους και τη θρυλική σκηνοθέτρια Ανν Μπόγκαρτ, εισηγήτρια της περίφημης τεχνικής.

Τα Viewpoints είναι μια φιλοσοφία μεταγλωττισμένη σε τεχνική η οποία πραγματεύεται τις θεμελιώδεις έννοιες με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπος κάθε θεατρικός καλλιτέχνης: τον χώρο και τον χρόνο. Η τεχνική χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση του ηθοποιού, το χτίσιμο ανσάμπλ και τη δημιουργία σκηνικής κίνησης. Τα Viewpoints είναι σημεία επίγνωσης τα οποία χρησιμοποιεί κάθε θεατρικός καλλιτέχνης όταν δουλεύει. Η Ανν Μπόγκαρτ και η Τίνα Λάνταου, οι συγγραφείς του Βιβλίου των Viewpoints (τη μετάφραση του οποίου έχω την τιμή να υπογράφω), περιγράφοντας τη δική τους πρώτη γνωριμία με τα Viewpoints, λένε ότι ένιωσαν «σαν κάποιος να ονομάτισε τον κόσμο». Μέσα από το σκηνοθετικό και διδακτικό τους έργο εδώ και δεκαετίες, ανέδειξαν τα Viewpoints σε γλώσσα πρόβας και εκπαίδευσης που έχει σημαδέψει την πορεία πλήθους θεατρικών καλλιτεχνών ανά τον κόσμο.

Ο σπουδαίος Ιάπωνας σκηνοθέτης Ταντάσι Σουζούκι (στενός συνεργάτης της Μπόγκαρτ), επιχειρώντας να εντοπίσει ποια είναι η ιδιότητα που κάνει το θέατρο μοναδικό, έχει πει ότι «μας προσφέρει έναν ζωντανό κοινοτικό χώρο» – σε τούτο τον υπερκορεσμένο ψηφιακώς κόσμο όπου ζούμε. Στα μέσα Ιουνίου του 2020 ο ζωντανός κοινοτικός χώρος για τον οποίο κάνει λόγο ο Σουζούκι είναι διαθέσιμος μόνο διαδικτυακά – όχι σε αίθουσα. Ένα από τα δώρα των Viewpoints είναι ότι σε διδάσκουν να παίζεις με ό,τι σου δίνεται. Σε αναγκάζουν να αξιοποιείς (και να εκτιμάς) τους περιορισμούς. Συνεπώς προκύπτει το ερώτημα: καθώς ετοιμάζομαι να διδάξω το πρώτο μου διαδικτυακό εργαστήριο Viewpoints, εφαρμόζω, άραγε, τη θεμελιώδη αρχή περί αξιοποίησης των περιορισμών ή μήπως τελικά πηγαίνω ενάντια στη βάση του θεάτρου – τον «ζωντανό κοινοτικό χώρο» για τον οποίο κάνει λόγο ο Σουζούκι;

Στρέφομαι στην Ανν και στην Τίνα, οι οποίες γράφουν: «Όλοι μας θα θέλαμε να είχαμε μια απάντηση, μια εγγύηση, έναν σύντομο δρόμο. [...] είναι θάνατος για έναν καλλιτέχνη να προσπαθεί μηχανικά να ακολουθήσει τα βήματα χωρίς να αναμετρηθεί με τα ερωτήματα, χωρίς να προσαρμόσει τη διαδικασία, χωρίς να κερδίσει τις δικές του ανακαλύψεις». (Και μας θυμίζουν σε αυτό την επιμονή του Πλάτωνα στην υπεροχή του ζωντανού λόγου επί του «νεκρού» γράμματος.)

Ελπίζοντας ότι αυτή η «νέα κανονικότητα» δε θα κρατήσει για πάντα, ας προσπαθήσουμε να κάνουμε Viewpoints (και θέατρο) διαδικτυακώς για την ώρα. Η ζωή κάποια στιγμή θα επιστρέψει –θα έπρεπε να επιστρέψει– στην κανονικότητα. Ή μήπως όχι; Ο Ηράκλειτος λέει ότι κανείς δεν μπαίνει δύο φορές στο ίδιο ποτάμι. Τότε κινδυνεύουμε να ενδώσουμε στην ιδέα ότι, όντως, το θέατρο μπορεί να αντικατασταθεί από διαδικτυακές πλατφόρμες!...

Στο προλογικό σημείωμα της ελληνικής έκδοσης (γραμμένο αρκετούς μήνες πριν την πανδημία) προσκαλούσα τους συναδέλφους μου τόσο της πρακτικής όσο και της θεωρίας του θεάτρου σε διάλογο γύρω από το πώς ασκούμε την τέχνη μας. Οι τρέχουσες συνθήκες παρέχουν ακόμη μεγαλύτερη ευκαιρία για μια τέτοια συζήτηση – και θεώρηση.

Μια ακόμη σκέψη από την παρούσα παράξενη στιγμή:

Το συλλογικό μας οπτικό ασυνείδητο είναι αναπόφευκτα γεμάτο με δεδομένα προερχόμενα από οθόνες (κινηματογράφου, τηλεόρασης, μέσων κοινωνικής δικτύωσης κτλ.), καθώς αυτά είναι τα μέσα που κυριαρχούν στην καθημερινότητα και στη διασκέδασή μας. Ωστόσο, μόλις μπεις στον χώρο πρόβας για να κάνεις μια παράσταση ή μόλις κάτσεις στο θέατρο να δεις παράσταση, σου έρχεται αυτόματα η υπενθύμιση ότι η εμπειρία του να κάνεις θέατρο ή να βλέπεις θέατρο είναι πιο κοντά στον χορό παρά στο σινεμά. Στο θέατρο δεν υπάρχει κάμερα να κινηθεί – υπάρχουν μόνο σώματα.

Στις 5 Ιουνίου έφυγε από τη ζωή η Μέρυ Όβερλι, εμβληματική χορογράφος, χορεύτρια, δασκάλα στην Πτέρυγα Πειραματικού Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών Tisch του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και εφευρέτρια των αρχικών Έξι Viewpoints, στη θεωρία και τα διδαγμάτα της οποίας στήριξε τη δική της τεχνική και φιλοσοφία η Ανν Μπόγκαρτ.

Είναι αναζωογονητικό στη συγκεκριμένη συγκυρία, ενώ κάνουμε Zoom, να ανακαλύπτουμε τη συγκλονιστική «απλότητα» της προσέγγισης της δομής του χορευτικού αυτοσχεδιασμού από την Όβερλι:

 «Ο σπόρος για ολόκληρο το έργο των Έξι Viewpoints βρίσκεται στην απλή δράση του να στέκεται κανείς στον χώρο. Από αυτή την προοπτική ο καλλιτέχνης καλείται να αναγνώσει το λεξιλόγιο της καθημερινής εμπειρίας και να εκπαιδευθεί από αυτό. Τις πληροφορίες του χώρου, την εμπειρία του χρόνου, την οικειότητα των σχημάτων, τις ποιότητες και τους μηχανισμούς της κίνησης, τους τρόπους της λογικής, το πώς σχηματίζονται οι ιστορίες, τις διαθέσεις της ζωής και τις συγκινησιακές ανταλλαγές που συγκροτούν τη διαδικασία της επικοινωνίας μεταξύ των όντων... Δουλεύοντας απευθείας με αυτά τα υλικά, ο καλλιτέχνης αρχίζει να διδάσκεται τι είναι παράσταση μέσα από τις ζωτικές γλώσσες σαν μια αυτόνομη νοημοσύνη». (Μέρυ Όβερλι)

 

Η Νάντια Φώσκολου είναι θεατρική σκηνοθέτης, δραματουργός και μεταφράστρια. 
Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της για να μάθετε περισσότερα www.nadiafoskolou.nyc

Προηγούμενο
Επόμενο


Page generated: 03/08/2020 20:44:05