Κατηγορίες

Άρθρο

Παντελής Καλιότσος, Η σφεντόνα του Δαβίδ (Σειρά: Τα Καινούρια Κλασικά)

Παντελής Καλιότσος, Η σφεντόνα του Δαβίδ (Σειρά: Τα Καινούρια Κλασικά)

Γράφει η Βασούλα Κατέρη 

 

Η Σφεντόνα του Δαβίδ του Παντελή Καλιότσου συγκαταλέγεται στη σειρά Τα Καινούρια Κλασικά των Εκδόσεων Πατάκη. Κρατώ στα χέρια μου τη νέα έκδοση με το λιτό και καλαίσθητο εξώφυλλο. Η αφή του χαρτιού, προσφιλής και οικεία, μου δημιουργεί αμέσως τη διάθεση να χαθώ στις σελίδες του. Έχω προϊδεαστεί θετικά ότι κάτι σπουδαίο με περιμένει και είναι αλήθεια ότι όταν ολοκληρώνω και την τελευταία φράση –«Και εκραταίωσε Δαβίδ τον αλλόφυλον εν τη σφενδόνη και εν τω λίθω, και επάταξον τον αλλόφυλον και αθανάτωσεν αυτόν, και ρομφαία ουκ ην εν χειρί Δαβίδ»–, οι αρχικές προσδοκίες μου δικαιώνονται. Με μια σφεντόνα ο λιλιπούτειος Δαβίδ κατάφερε να εξοντώσει τον Φιλισταίο γίγαντα Γολιάθ. Ο ευρηματικός τίτλος παραπέμπει στο συμβολικό διακείμενο μιας άνισης μάχης και μιας ανέλπιστης νίκης του ανίσχυρου μεν αλλά τολμηρού και ευθύβολου Δαβίδ. Με αυτή την αφορμή και με όχημα το χιούμορ και το παιχνίδι ο συγγραφέας καταθέτει μια σπαρταριστή ιστορία με φόντο την περίοδο της χούντας στην Ελλάδα. Τα σκίτσα, φιλοτεχνημένα από τον ίδιο, θυμίζουν παιδικές ζωγραφιές, αστείες καρικατούρες μιας άλλης εποχής.  

Δεκαεννέα μαθητές της Β΄ Δημοτικού στο χωριό Μεγαλόβρυσο αποφασίζουν να τα βάλουν με το καθεστώς. Τη βούλησή τους πυροδοτεί η θλίψη της Αντιγόνης, της αγαπημένης τους δασκάλας, που έμεινε μόνη εξαιτίας της εξορίας του πατέρα της από τους δικτάτορες. Πώς είναι δυνατόν να υποκριθεί μέσα στην τάξη και να τιμήσει τους δυνάστες; Έτσι, αυθόρμητα, εγκάρδια και αλληγορικά, μιλά στα παιδιά για τα αγαθά της δημοκρατίας και τα δεινά της δικτατορίας. Οι μαθητές ξεσηκώνονται με το άδικο και αναλαμβάνουν δράση. Καταστρώνουν σχέδιο εξολοθρεύσεως του εχθρού. Είναι ώρα τα τρία κακομούτσουνα πορτρέτα των δικτατόρων, οι σκυλόφατσες, όπως τους αποκαλεί η Αντιγόνη, που κρέμονται πάνω από τον πίνακα της τάξης τους, να αποκαθηλωθούν. Από τη στιγμή αυτή ξεδιπλώνεται μια τραγελαφική ιστορία. Τα παιδιά απευθύνονται στον Αϊ-Βασίλη για να τα βοηθήσει να φέρουν σε πέρας την αποστολή τους. Σε μια ξεκαρδιστική και συνάμα τρυφερή επιστολή τού ζητούν πολεμικά παιχνίδια, πολλά και αποτελεσματικά. Στέκονται, όλο υπονοούμενα, στην παραγγελία ενός «μυστικού όπλου», του οποίου την επιλογή αφήνουν στην κρίση του. Το γράμμα στον Αϊ-Βασίλη περνά στα χέρια ενός καλόκαρδου και χωρατατζή μπαμπά, του Θεόδωρου, ο οποίος διαβάζοντάς το έχει τη γαργαλιστική διάθεση να παίξει με τα παιδιά. Ξεκινά έτσι μια αλληλογραφία με τον ξάδελφό του Μανολάκη, το ίδιο πειραχτήρι μ’ εκείνον, που τυγχάνει να έχει βιοτεχνία παιχνιδιών στο εξωτερικό και του ζητά να εκπληρώσει την επιθυμία των παιδιών. Οι μηχανισμοί παρακολούθησης, λογοκρισίας και καταστρατήγησης της προσωπικής ελευθερίας από την πλευρά του καθεστώτος ενεργοποιούνται. Τα γράμματα ανοίγονται, ο κύριος Λάζαρος, υπάλληλος του κεντρικού ταχυδρομείου, παραδομένος στον φόβο και στην καχυποψία, υποταγμένος στον παραλογισμό που επέβαλε η στρατιωτική δικτατορία, παραδίδει την αλληλογραφία στους ανωτέρους του κι αποκεί και στο εξής αρχίζει ένα γαϊτανάκι περιστατικών για γέλια και για κλάματα. Μυστικοί πράκτορες, παρακολουθήσεις, ανακρίσεις, αποκρυπτογράφοι, φυλακίσεις, βασανιστήρια, μπλόκα, απειλές και παραγγέλματα συνθέτουν το φιάσκο που ακολουθεί συνοδευμένο με μια αναπόφευκτη έκρηξη γέλιου. Ο εκνευρισμός των δικτατόρων είναι έκδηλος καθώς ο χρυσός αποδεικνύεται άνθρακας. Η νταλίκα του Μανολάκη δε μεταφέρει αληθινά όπλα, αλλά παιχνίδια. Ήδη οι αυτόπτες μάρτυρες αρχίζουν να κρυφογελούν. Μπροστά στα μάτια όλων, στρατού και πλήθους, η δικτατορία γελοιοποιείται. Η κατάπληξη και η φαιδρότητα του λοχαγού κορυφώνεται όταν αντικρίζει το περιβόητο «μυστικό όπλο». Μια σφεντόνα! Ο κόσμος γελά πια τρανταχτά και απροκάλυπτα. Το νέο ταξιδεύει παντού. Όσο κι αν προσπαθούν να αντιστρέψουν την κατάσταση, το γέλιο είναι ποτάμι που διασχίζει και παρασύρει όλη τη χώρα. Λίγες μέρες μετά η χούντα πέφτει και μένει για πάντα στις μαύρες σελίδες της ιστορίας μας.  

Ο συγγραφέας διατηρεί μια απόσταση από τα γεγονότα της περιόδου που διαδραματίζεται το έργο, το οποίο κυκλοφορεί για πρώτη φορά το 2001. Δε στέκεται τόσο στα ίδια τα ιστορικά γεγονότα, αλλά επιστρατεύει τη φαντασία και με εργαλείο το χιούμορ καταθέτει στους νεαρούς αναγνώστες ένα μυθιστόρημα κατά βάση πολιτικό, με τρόπο εύληπτο και διασκεδαστικό. Παρωδεί τα απολυταρχικά καθεστώτα και με έντεχνο τρόπο αποδομεί το καταπιεστικό σύστημα λειτουργίας τους. Μέσα από τον σαρκασμό αφυπνίζονται οι συνειδήσεις και δραστηριοποιούνται τα γρανάζια του νου. Ο αναγνώστης γελά, συμμετέχει στο παιχνίδι, αλλά ταυτόχρονα προβληματίζεται και θέτει σε λειτουργία τη κριτική του σκέψη. Η αφήγηση είναι τριτοπρόσωπη με τον παντογνώστη αφηγητή αρκετές φορές να αφήνει για λίγο αυτό το σχήμα και να απευθύνεται στον αναγνώστη ζωηρεύοντας ακόμη περισσότερο την ατμόσφαιρα. Οι διάλογοι μεταξύ των ηρώων προσδίδουν ενάργεια και αληθοφάνεια στο αφήγημα. Χαρακτηριστικοί είναι και οι εσωτερικοί μονόλογοι, όπως αυτός της Αντιγόνης, όταν σκέπτεται τον απόντα και φυλακισμένο πατέρα της. Είναι ένα υφολογικό στοιχείο που μαρτυρά τη συναισθηματική φόρτιση, τις αγωνίες και τις απόκρυφες σκέψεις των ηρώων. Οι χαρακτήρες είναι άρτια δομημένοι και άμεσα συνδεδεμένοι με τη δράση στο μυθιστόρημα. Οι δυο ενήλικες, Θεόδωρος και Μανολάκης, παραμένουν ακόμα παιδιά και γίνονται συμμέτοχοι στο «παιχνίδι» που στήνουν οι δεκαεννέα επτάχρονοι μαθητές. Διασκεδάζουν και νοσταλγούν την αθωότητα της παιδικής ηλικίας. Ο Λάζαρος όμως είναι εκείνος ο ήρωας που κάνει την υπέρβαση. Η ιστορία αυτή τον αλλάζει. Τολμά να επαναστατήσει και ν’ ακολουθήσει τη συνείδησή του. Ξεπερνά τον φόβο του, απαρνιέται την υποταγή στο δικτατορικό καθεστώς και αποτινάσσει το στίγμα του προδότη που τον ταλανίζει. Είναι έκδηλη η εσωτερική πάλη αυτού του αντιήρωα, του οποίου ο χαρακτήρας εξυφαίνεται με περισσή μαεστρία. 

Ο Παντελής Καλιότσος, μέσα από ένα σουρεαλιστικό σκηνικό και με ισχυρό σύμβολο το ακατόρθωτο που πέτυχε ο Δαβίδ της Παλαιάς Διαθήκης με τη σφεντόνα του, επιτυγχάνει να αποδομήσει τη δικτατορία. Με έμμεσο και ευφυή τρόπο προβάλλει την παραδοξότητα αυτής της μορφής εξουσίας και εν τέλει τη γελοιοποιεί και την αποκηρύσσει. Η Σφεντόνα του Δαβίδ είναι ένα κείμενο σύγχρονο και διαχρονικό. Οι νεαροί αναγνώστες απολαμβάνουν ένα λογοτεχνικό βιβλίο που προσεγγίζει ευαίσθητα θέματα με παιγνιώδη και χιουμοριστική διάθεση. Αναδεικνύει τις μηχανορραφίες, τις στρεβλώσεις, τις αδικίες, τις ανελευθερίες των ολοκληρωτικών καθεστώτων. Χωρίς να επιβάλλει συγκεκριμένες θέσεις, προσκαλεί τον αναγνώστη να σχηματίσει τη δική του γνώμη και να πάρει θέση απέναντι στα γεγονότα. Περισσότερο όμως καλλιεργεί στους νεότερους αναγνώστες το αίσθημα της αισιοδοξίας, της χαράς και της πίστης ότι υπάρχουν παντού και πάντα οι μικροί Δαβίδ με τη σφεντόνα τους και το σθένος στην καρδιά τους, που όχι μόνο δεν τρέμουν μπροστά στους γίγαντες Γολιάθ, αλλά τους κατατροπώνουν κιόλας. Πράγματι πρόκειται για ένα αξιόλογο κλασικό μυθιστόρημα.

 

Η Βασούλα Κατέρη είναι αναγνώστρια και έχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών με ειδίκευση "Ανάγωση, Φιλαναγνωσία και Εκπαιδευτικό Υλικό" από το ΕΚΠΑ.

Προηγούμενο
Επόμενο


Page generated: 01/12/2020 08:09:34