Κατηγορίες

Άρθρο

Ισίδωρος Ζουργός, Η Αηδονόπιτα

Ισίδωρος Ζουργός, Η Αηδονόπιτα

Γράφει η Βασούλα Κατέρη

Η Αηδονόπιτα υποδηλώνει μια χίμαιρα, ένα άπιαστο όνειρο. Έτσι και ο Γκάμπριελ Θακέρεϊ Λίντον εγκαταλείπει τη Βοστόνη το καλοκαίρι του 1821 κυνηγώντας μια χίμαιρα. Απογοητευμένος από τον ανεκπλήρωτο έρωτά του για την Ελίζαμπεθ, ταξιδεύει στην Ελλάδα στην πιο κρίσιμη καμπή της ιστορίας της. Ως φοιτητής της ελληνικής φιλολογίας στο Χάρβαρντ, είναι λάτρης του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και όχι μόνο. Κυρίως θαυμάζει τον Byron και κρατά σαν ευαγγέλιο το έργο του, Childe Harold’s Pilgrimage. Διασχίζει τον ωκεανό γιατί επιθυμεί να γνωρίσει από κοντά τους Νέους Έλληνες, αυτούς που αποκαλούν Γραικούς. Είναι αποφασισμένος να αφιερώσει τη ζωή του στον αγώνα τους για την ελευθερία. Ποθεί να δει κι αυτός την Ελλάδα ανεξάρτητο κράτος. Συγκινείται από τον ξεσηκωμό μιας χούφτας ανθρώπων και της φλόγας για λευτεριά που καίει την ψυχή τους. Του Γένους των Ελλήνων που αιώνες κατάφεραν να κρατήσουν γλώσσα και πίστη αλώβητες από την υποταγή και το μαχαίρι των Οθωμανών. Ωστόσο δεν έχει ιδέα πώς θα επιτύχει κάτι τέτοιο και αφήνεται στη μοίρα. Την ίδια στιγμή φτάνει στο Σελανίκ (Θεσσαλονίκη) ο καπετάν Νικήτας βαριά τραυματισμένος μαζί με τον πιστό του παραγιό, τον Γιαννακό. Ο Νικήτας είναι ένας ατρόμητος νέος που χρόνια πολεμούσε τους Τούρκους στα λημέρια του Ολύμπου. Έχει αφιερώσει τη ζωή του στον αγώνα για την πατρίδα και τίποτα δε θα σταθεί ικανό να του αλλάξει αυτή την απόφαση. Η πόλη τελεί υπό τουρκική κατοχή, οπότε εισέρχονται σ’ αυτή με άκρα μυστικότητα. Τους παραλαμβάνει ο Παναγιώτης Δέλιος, ο γραμματικός του Ασημάκη-αφέντη που ήδη έχει ενημερωθεί και συμφωνήσει με την Εταιρεία να κρύψει και να περιθάλψει τον Νικήτα. Στο μεταξύ όμως στη Θεσσαλονίκη επικρατεί αναβρασμός, οι Τούρκοι λεηλατούν και καταστρέφουν καθετί ελληνικό. Από την ωμότητά τους δεν γλίτωσε ούτε το αρχοντικό του Ασημάκη Μέλιου, ούτε και η μοναχοκόρη του, η Λαζαρίνα. Η κοπέλα βιάζεται σε κοινή θέα, η ψυχή της διαλύεται, ο νους της σκορπά. Θα περάσει καιρός για να επανέλθει στην πραγματικότητα. Ο Ασημάκης συντρίβεται και αναθεματίζει τη στιγμή που μπλέχτηκε με τη Φιλική Εταιρεία, όμως είναι πια αργά για να κάνει πίσω. Ο συγγραφέας έχει ήδη στήσει το σκηνικό του κι έχει παρουσιάσει τους ήρωες που αναλαμβάνουν δράση. Οι πρωταγωνιστές συγχρωτίζονται με τα πρόσωπα της ελληνικής ιστορίας και γίνονται μάρτυρες πραγματικών γεγονότων. Ο Γκάμπριελ με τη βοήθεια του Ιωάννη Παπάφη και του Νικόλαου Κασομούλη θα φτάσει στο Σελανίκ τον χειμώνα του 1822. Δύο παράλληλες αφηγήσεις που εδώ καταφέρνουν να συναντηθούν. Πότε παρουσιάζεται η φωνή του αφηγητή σε τρίτο πρόσωπο και πότε η φωνή του Γκάμπριελ σε μορφή επιστολών προς την Ελίζαμπεθ, ως ένα ημερολόγιο των μαχών, των απωλειών των σκέψεων και συναισθημάτων που βιώνει. Το τετράδιο αυτό καθίσταται πολυτιμότερο κι από τη ζωή του. Όταν κάποτε φτάνει ο Αμερικανός φιλέλληνας στο κατώφλι του Ασημάκη Μέλιου και αντικρίζει για πρώτη φορά τη Λαζαρίνα, η οποία είναι πια παντρεμένη με τον καπετάν Νικήτα, γίνεται άλλος Βέρθερος. Ο ανομολόγητος και θυελλώδης έρωτάς του για την αμήχανη καρυάτιδα, καθώς κι ο όρκος του να στέκει πάντα δίπλα της σαν φύλακας άγγελος είναι αυτά που θα καθορίσουν τα βήματά του μέχρι το τέλος της ζωής του. Τόσο το πάθος του για τη γυναίκα αυτή, όσο και το πάθος του για ελευθερία κυριαρχούν στην εξέλιξη του μυθιστορήματος. Μα πάνω και πέρα απ’ αυτά, πάντα στέκει ο θάνατος, ψυχρός κι αμείλικτος. Μέσα από μια συγκλονιστική αφήγηση που βρίθει από δραματικά γεγονότα και σμιλεύει τους χαρακτήρες των ηρώων, ο Γκάμπριελ, η Λαζαρίνα, και ο Νικήτας βρίσκονται στο Μεσολόγγι λίγο καιρό πριν από τη μοιραία Έξοδο, τον Απρίλιο του 1826. Μόνο που τότε η Λαζαρίνα είναι πια στο πλευρό του Γκάμπριελ και έτσι θα μείνει μέχρι το τέλος, όταν θα ταξιδέψουν μαζί στην άλλη άκρη του ωκεανού και θα φτιάξουν τη ζωή τους από την αρχή.

Η Αηδονόπιτα είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που δικαίως θα καταχωριστεί στα κλασικά αναγνώσματα. Η γραφή είναι μεστή και καλαίσθητη. Η αγάπη και ο μόχθος για τη γλώσσα είναι εμφανή από την πρώτη κιόλας φράση του πεζογραφήματος. Πλήθος διακειμενικών αναφορών διατρέχουν το κείμενο, καθώς και αποσπάσματα έργων επωνύμων και ανωνύμων, Ελλήνων και ξένων δημιουργών προλογίζουν το κάθε κεφάλαιο. Ένας απτός πνευματικός πλούτος ρέει μπροστά στα μάτια του αναγνώστη. Τα άφθονα εκφραστικά μέσα δίνουν ζωή κι αισθαντικότητα στο κείμενο. Ένας νοτιάς που σηκώθηκε από τη θάλασσα ήταν γλυκύς, πήρε τα λόγια της βραδινής προσευχής του μουεζίνη από το κοντινό Ισακίρ τζαμί, τα σκόρπισε σαν από τρύπιο μαξιλάρι και γέμισε φτερά και φθόγγους όλη τη συνοικία.

Οι χαρακτήρες σκιαγραφούνται άρτιοι κι ολοζώντανοι με τις αρετές και τις αδυναμίες τους. Η ατμόσφαιρα απαράμιλλη εκείνης της εποχής, τυλίγει τον αναγνώστη μέσα της, νιώθει το πάθος, την απόγνωση, τον φόβο του κάθε ήρωα. Συναισθάνεται την οπτική του καθενός για τις επιλογές του, αλλά επίσης αντιλαμβάνεται την κατάσταση που επικρατούσε μεταξύ των Ελλήνων οπλαρχηγών, των πολιτικών και των απλών ανθρώπων εκείνη τη ζοφερή περίοδο. Κριτική σκέψη και νηφάλιος νους απαιτείται από κάθε έμπειρο αναγνώστη ώστε να διακρίνει τις διαφωνίες, τα συμφέροντα και τις μηχανορραφίες που υπονόμευαν την επιτυχία της επανάστασης, ερχόμενες είτε από το εσωτερικό είτε από το εξωτερικό. Η δράση επικεντρώνεται και κορυφώνεται στο Μεσολόγγι και την πολιορκία του. Ο κλοιός όλο και στενεύει, η πείνα και οι αρρώστιες θερίζουν. Οι αγωνιστές μερόνυχτα ολόκληρα πολεμούν χωρίς αναπαμό. Θάνατος και άταφα κουφάρια παντού. Ο Γκάμπριελ αποκαρδιωμένος γράφει: Αν ο αγώνας των Γραικών τελειώσει άδοξα, το όνειρο που ’μεινε ζωντανό πέντε χρόνια τώρα θα γίνει σαν την αηδονόπιτα της Λαζαρίνας, θα γίνει ένα παραμύθι, που θα το διηγούνται χαμηλόφωνα οι ραγιάδες τα χρόνια που έρχονται, ενώ η Ευρώπη θα ξυπνάει κάθε βράδυ απ’ τις ενοχές και τους εφιάλτες της.

Ο έρωτας για τη Λαζαρίνα γίνεται η ασπίδα του στον θάνατο. Από τη μια παλεύει μέχρις εσχάτων για το ιδανικό της ελευθερίας κι από την άλλη την ύστατη ώρα της Εξόδου σαν από θαύμα κατορθώνει να σωθεί έχοντας στο πλευρό του ό,τι αγάπησε και πόθησε περισσότερο. Η στιγμή της απόλυτης κάθαρσης του εαυτού.

Ο Ισίδωρος Ζουργός αφήνει ανεξίτηλο το στίγμα της γραφής του και «χτίζει» ένα αξιόλογο ιστορικό μυθιστόρημα, ενώ φαίνεται ότι κατέχει την ικανότητα της σύνθεσης και της αρχιτεκτονικής διάρθρωσης του υλικού του, όπως σημείωνε σχετικά για τις αρετές του μυθιστοριογράφου ο αείμνηστος Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος. Ως αναγνώστρια απόλαυσα την Αηδονόπιτα, την οποία συνιστώ ανεπιφύλακτα. Το κριτήριο της αισθητικής απόλαυσης όσο και αυτό της πνευματικής και συναισθηματικής τέρψης εκπληρώθηκε ισάξια. 

Η Βασούλα Κατέρη είναι αναγνώστρια και έχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών με ειδίκευση "Ανάγνωση, Φιλαναγνωσία και Εκπαιδευτικό Υλικό" από το ΕΚΠΑ.

Προηγούμενο
Επόμενο


Page generated: 29/05/2020 03:09:57