Κατηγορίες

Άρθρο

Άννα Γκέρτσου-Σαρρή, Το κόκκινο της Ανατολής

Άννα Γκέρτσου-Σαρρή, Το κόκκινο της Ανατολής

Γράφει η Βασούλα Κατέρη

 

Κόκκινο είναι το ριζάρι που βάφει με το υπέροχο άλικο χρώμα τα νήματα. Ανατολή θεωρούνταν τα Αμπελάκια, ένα χωριό χτισμένο στη βορειοδυτική πλευρά του Κισάβου, γύρω στα 1780, όπου όλος ο ελληνισμός στέναζε κάτω από τον ζυγό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τα Αμπελάκια, εξαιτίας της οικονομικής άνθησης που γνώρισαν, ήταν φημισμένα σε όλη την Ευρώπη. Το κόκκινο νήμα τους ξεχώριζε από όλα τα ευρωπαϊκά τόσο σε ποιότητα όσο και σε χρώμα. Ο πρώτος αγροτικός συνεταιρισμός παγκοσμίως ιδρύεται εκεί το 1778 με πρόεδρο τον Γεώργιο Μαύρο (Σβαρτζ).

Η Άννα Γκέρτσου-Σαρρή με αφορμή αυτή την αχτίδα φωτός μέσα στο σκοτάδι της σκλαβιάς που καλύπτει τον ελληνισμό εκείνη την περίοδο μας μεταφέρει στο «Μικρό Παρίσι», όπως αποκαλούσαν τότε το θεσσαλικό χωριό, την άνοιξη του 1798. Πλάθει μια ιστορία με τους φανταστικούς της ήρωες να δρουν δίπλα σε πραγματικά πρόσωπα εκείνης της εποχής, όπως είναι οι προεστοί Σφόρτζης (Σβαρτζ) και Δροσινός, αλλά και να συζητούν αντίστοιχα για σπουδαίες προσωπικότητες όπως ήταν ο Βοναπάρτης, ο Ρήγας, ο Άνθιμος Γαζής. Η ευχάριστη αφήγησή της μας συστήνει με τον τρόπο ζωής στο χωριό, τις συνήθειες και τα ήθη των κατοίκων του. Οι περισσότεροι Αμπελακιώτες, άνδρες και γυναίκες, δούλευαν για τη «Συντροφία». Όλοι μαζί μοχθούσαν για την παραγωγή και την εξαγωγή του κόκκινου βαμβακονήματος. Ξεκινούσαν από την καλλιέργεια της γης με το ριζάρι, ακολουθούσε το γνέψιμο του νήματος –συνήθως από τις γυναίκες– και κατέληγαν στη σπουδαιότερη δουλειά που γινόταν στα βαφεία. Εκεί, που το πορφυρό χρώμα σφράγιζε τη μοναδικότητα της πηγής προέλευσης του νήματος. Έπειτα αναλάμβαναν οι πράκτορες να στείλουν τις παραγγελίες στους αντιπροσώπους εντός και εκτός της επικράτειας. Μια πρωτόγνωρη συνεργασία κεφαλαίου και εργατών που απέφερε στη μικρή κοινότητα πλούτο κι ευημερία. Εργασιακές και κοινωνικές συνθήκες τέτοιες που οι άνθρωποι των γύρω περιοχών δεν μπορούσαν να φανταστούν ούτε στα όνειρά τους. Έμποροι από την Αγγλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία έψαχναν να βρουν το κρυφό μυστικό του χρώματος. Κι αποκεί πιάνεται το νήμα της ιστορίας. Από τον μεσιέ Λεκλέρ που φτάνει στα Αμπελάκια για να κάνει «βιοτεχνική κατασκοπεία». Υπάρχει άραγε κρυμμένη συνταγή;

Ο Χρόνης, ένα νεαρό αγόρι, είναι ο κεντρικός ήρωας του αφηγήματος. Ένα παιδί έξυπνο και ικανό που καταπιάνεται με ό,τι δουλειά περνάει από τα χέρια του. Δύο φορές από σύμπτωση βρέθηκε μάρτυρας ύποπτων κινήσεων. Φόβος και αγωνία τον κυρίευσαν. Το μυαλό του δούλευε πυρετωδώς. Το δίλημμά του ήταν έντονο, να μιλήσει ή όχι; Και σε ποιον; Τελικά πήρε την απόφαση και έφτασε στο κατώφλι του πρόκριτου. Στο περίφημο αρχοντικό του Σφόρτζη που έμοιαζε με παλάτι. Την πρώτη φορά ήταν σαν χαμένος, σάστισε με όσα είδαν τα μάτια του, αλλά κυρίως με το γεγονός ότι ο προεστός άκουσε προσεχτικά όσα του είπε. Η δεύτερη φορά διέφερε. Αν κι ο Χρόνης ένιωσε οικεία στη σάλα του αρχοντικού, τα πράγματα εξελίχθηκαν αλλιώς, αλλά τελικά προς όφελος του αγοριού. Ο σπιρτόζος έφηβος με την οξυδέρκειά του έσωσε δύο φορές τον συνεταιρισμό από κακόπιστες επιθέσεις και συνέβαλε καθοριστικά στην αδιασάλευτη λειτουργία του.

Δευτερεύοντες ήρωες, όπως ο Ίβος και η Φωτεινή, με τη δράση τους εκφράζουν ακροθιγώς τη λαχτάρα του ελληνικού έθνους για ανεξαρτησία και τη χειραφέτηση της γυναίκας η οποία παραμένει υποτελής σε σχέση με τον άνδρα, έστω κι αν προσφέρουν κι εκείνες με τα δικά τους χέρια στην επεξεργασία του νήματος. Ο Ίβος ζει ήδη στην Ευρώπη. Είναι από τους νέους του τόπου που ενισχύει ο συνεταιρισμός ώστε να μορφώνονται και να γίνονται άξιοι έμποροι και αντιπρόσωποι του περιζήτητου προϊόντος τους στο εξωτερικό. Όταν επιστρέφει στο χωριό, κουβαλά μαζί του φρέσκες ιδέες. Η ζωή στη Βιέννη έχει ανοίξει τους ορίζοντές του, βλέπει μακρύτερα. Συναντά τους προεστούς και μιλά με θέρμη για τη διαφύλαξη των δασών τους και την ανάγκη να εισαγάγουν στη δουλειά τους τη μηχανή, η οποία θα τελειοποιήσει το νήμα τους και θα διπλασιάσει την παραγωγή. Η ορμή της νιότης του τρομάζει τους πρόκριτους. Αντιμετωπίζουν τον Ίβο με φανερή καχυποψία. Οι αλλαγές που τους προτείνει είναι αδιανόητες γι’ αυτούς και τις απορρίπτουν χωρίς πολλή συζήτηση. Ο Ίβος αποκαρδιώνεται. Όλοι στο χωριό τού γυρνούν την πλάτη, ακόμη και η Φωτεινή που τον αγαπάει. Ο Χρόνης θυμώνει μαζί του κι ας τον θαύμαζε σαν μεγάλο αδελφό. Λίγο αργότερα ο απροσδόκητος θάνατος του Ίβου, που όλοι βιάστηκαν να τον αποδώσουν σε ατύχημα, αποτελεί την κορύφωση της πλοκής. Το γεγονός αυτό είναι καταλυτικό για όσα ακολουθούν. Η θλίψη σφίγγει την καρδιά του Χρόνη. Η Φωτεινή μετανιώνει που δεν έδειξε στον Ίβο την αγάπη της. Και οι προεστοί ξαφνικά αρχίζουν να σκέφτονται τα λόγια του άτυχου νέου. Επιβραβεύουν τον Χρόνη για την αφοσίωσή του μ’ ένα αξιόλογο ποσό. Το πιο σπουδαίο όμως είναι ότι πραγματοποιούν τ’ όνειρό του. Τον στέλνουν στην Αγγλία, όχι για τη συνηθισμένη δουλειά του εμπορίου, αλλά γιατί του αναθέτουν μια σπουδαία αποστολή. Θα παρακολουθεί πώς δουλεύουν εκεί οι άνθρωποι τις μηχανές. Το στήθος του Χρόνη πάει να σπάσει. Χαρά και λύπη μαζί. Σκέφτεται τον Ίβο και ό,τι έχει προηγηθεί. Τελικά κάρπισαν οι λέξεις του έστω και μετά τον χαμό του. Μικρές αλλαγές αρχίζουν να αχνοφαίνονται στα Αμπελάκια. Ακόμη κι ο ύπουλος μεσιέ Λεκλέρ μπήκε σε σκέψεις. Όλα είχαν πάει στραβά, καμιά μυστική συνταγή για το λαμπερό κόκκινο δεν ανακάλυψε. Ωστόσο στο διάστημα που έμεινε στα Αμπελάκια ασκήθηκε στην παρατήρηση των κατοίκων του. Η νοοτροπία αυτών των ανθρώπων κάτι φώτισε μέσα του. Του δινόταν μια ευκαιρία ν’ αλλάξει μονοπάτι στη ζωή του. Ποιος ξέρει; Είχε όλο τον καιρό να το συλλογιστεί στον δρόμο της επιστροφής στο Μονπελιέ.

Στο Κόκκινο της Ανατολής ξετυλίγεται μια ευφάνταστη ιστορία με φόντο τα γεγονότα στα Αμπελάκια την εν λόγω περίοδο. Η πλοκή είναι γραμμική χωρίς να κρύβει ιδιαίτερες εκπλήξεις. Ενίοτε μια ατμόσφαιρα μυστηρίου διατρέχει το κείμενο, πολύ γρήγορα όμως η αλήθεια βγαίνει στο φως. Η χρήση του τοπικού γλωσσικού ιδιώματος προσδίδει χάρη και ζωντάνια στο ανάγνωσμα. Στο κέντρο του μυθιστορήματος βρίσκεται η ίδρυση του πρώτου αγροτικού συνεταιρισμού παγκοσμίως από Έλληνες στην πιο ζοφερή περίοδο για το έθνος. Οι πληροφορίες για τη ζωή στα Αμπελάκια του 1798 μεταφέρονται στον αναγνώστη ευχάριστα και με εύληπτο τρόπο. Μια αφήγηση ζωηρή που ταξιδεύει τους νεαρούς αναγνώστες σ’ εκείνη την περίοδο και τους προτρέπει να κάνουν προβολές στο σήμερα. Να παρατηρήσουν τον τρόπο που αντιδρούν οι κοινωνίες στην πρόοδο, αλλά και πώς επηρεάζεται η συνοχή τους ανάλογα με την εκάστοτε ιστορική συγκυρία και τις συνθήκες που επικρατούν. 

Η Βασούλα Κατέρη είναι αναγνώστρια και έχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών με ειδίκευση "Ανάγνωση, Φιλαναγνωσία και Εκπαιδευτικό Υλικό" από το ΕΚΠΑ.

Προηγούμενο
Επόμενο


Page generated: 02/04/2020 05:47:13