Κατηγορίες

Άρθρο

Το κωμικό σερβίρεται πάντοτε με ανθρακικό

Το κωμικό σερβίρεται πάντοτε με ανθρακικό

Γράφει ο Φίλιππος Μανδηλαράς

Το κωμικό στοιχείο, σύμφωνα με τους θεωρητικούς της αφήγησης, βρίσκεται στην παράθεση μιας κατάστασης που ευνοεί την παρεξήγηση, την ασυνεννοησία και το «ανόητο», ακόμη και αν αυτό που λέγεται θα μπορούσε να θεωρηθεί απολύτως φυσιολογικό κάτω από άλλες συνθήκες. Τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις δημιουργούνται στις τρεις νουβέλες του Σπύρου Γιαννακόπουλου με ήρωες τον Άγη και τον θείο Χάρη (Πορτοκαλάδα με ανθρακικό, Το αγόρι που πετάει, Ο Μασκοφόρος Εκδικητής) με πολλούς τρόπους.

α) Από την αντιπαράθεση του «κακού» με τον «αφελή» ή τον «καλό», όπου κακός είναι ένας χαρακτήρας που ενεργεί σε υπερθετικό βαθμό, υπερτιμώντας συνήθως τον εαυτό του (χαρακτηριστικό παράδειγμα η σχέση του Λιοντάρη με τον Τίγρη (στα δύο πρώτα βιβλία) ή η αντιπαράθεση του ληστή, που φέρει το όνομα Μαύρο Φάντασμα, με τον Άγη (στο τρίτο).

β) Από τη γνώση του αναγνώστη για κάτι που δε γνωρίζει ή παρεξηγεί ο ήρωας (χαρακτηριστικό παράδειγμα η επίσκεψη του Άγη στον ερειπωμένο φάρο και οι ανακαλύψεις που κάνει εκεί [στο πρώτο βιβλίο]).

γ) Από τη χρήση της κοινωνικής σάτιρας και του χιούμορ, που διαβρώνει ακόμη και τις πλέον δραματικές σκηνές (χαρακτηριστικό παράδειγμα η συνέντευξη στην τηλεόραση του υπαλλήλου της τράπεζας όπου έγινε η ληστεία (στο πρώτο βιβλίο) ή η σχέση της πρωταγωνίστριας Λίνας Ζαφειροπούλου με τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς της παράστασης (στο δεύτερο).

δ) Από τη χρήση εμφανών μπουρλέσκ ή μπουφονικών στοιχείων στους χαρακτήρες (χαρακτηριστικό παράδειγμα το δίδυμο των αστυνόμων της συμφοράς, Μανίκα – Καραμπανίκα).

ε) Από την παρεμβολή υπερρεαλιστικών στοιχείων, κυρίως στις πράξεις του ήρωα, όταν χρειάζεται να κάνει κάτι που δε συνάδει με την ηλικία του (βλέπε τις λύσεις του δράματος και στα τρία βιβλία).

στ) Από τη λεκτική υπερβολή ή τη χρήση λεκτικού υλικού που δεν αρμόζει στον χαρακτήρα (χρήση ενήλικου λεξιλογίου «του δρόμου» από τον ήρωα ή τον αφηγητή).

ζ) Από την τοποθέτηση της δράσης ή του διαλόγου σε παράταιρα με το ειδικό του βάρος περιβάλλοντα και την έμφαση σε «ευτελείς» ή παράταιρες με την περίσταση καθημερινές δραστηριότητες (βλέπε τις σκηνές στα δύο πρώτα βιβλία όπου οι ληστές σχεδιάζουν τη ληστεία είτε τρώγοντας λουκουμάδες σε καφενείο είτε μασώντας τσίχλες και κάνοντας φούσκες).

Για να τα αντιληφθεί, βέβαια, όλα αυτά ο αναγνώστης, χρειάζεται η δημιουργία καθαρών χαρακτήρων με στερεοτυπικά χαρακτηριστικά, πάνω στα οποία θα εργαστεί ο συγγραφέας ώστε να δημιουργήσει το κωμικό στοιχείο. Κι αυτό ο Σπύρος Γιαννακόπουλος, έχοντας πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι δημιουργεί κωμωδίες καταστάσεων με στοιχεία σάτιρας που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, το πετυχαίνει απόλυτα με τη δημιουργία αντιθετικών ή παράδοξων ζευγαριών.

Πρώτο ζευγάρι είναι ο Άγης κι ο θείος Χάρης. Ένα ζευγάρι που πατάει πάνω στη σχέση του ενήλικου παιδιού που είναι ο θείος, με το παιδί που είναι ο Άγης, καθώς και στην ισορροπία μεταξύ γονεϊκών προσταγμάτων και πραγματικότητας.

Δεύτερο ζευγάρι είναι οι αστυνομικοί Μανίκας – Καραμπανίκας, ένα ζευγάρι μπουφόνων που αλληλοσυμπληρώνεται στην παιδική αφέλεια και στην παραδοξολογία και προκαλεί αστείρευτο γέλιο στον αναγνώστη.

Τρίτο ζευγάρι είναι οι ληστές Τίγρης και Λιοντάρης. Ο πρώτος με την μπουρλέσκ ισοπεδωτική αφέλειά του και ο δεύτερος με την υπερτονισμένη κακία του.

Υπάρχουν κι άλλα ζευγάρια (η νεαρή απαιτητική σταρ του θεάτρου και ο μεσόκοπος έντεχνος σκηνοθέτης, η Κατερίνα και ο θείος Άλκης, ο εκνευριστικός Κωστάκης με τον νεόπλουτο μπαμπά του), τα οποία ενισχύουν συνήθως τη σάτιρα, σχολιάζοντας ως επί το πλείστον σύγχρονες ενήλικες συμπεριφορές, καθώς –μην το ξεχνάμε– η σειρά αυτή των βιβλίων εισάγει τον αναγνώστη μέσω του Άγη στον απαγορευμένο ενήλικο κόσμο.

Πέρα όμως από όλα αυτά, το κωμικό παράγεται κι από τη δημιουργία χαρακτήρων που είναι γερά εδραιωμένοι στο συλλογικό φαντασιακό (διαρρήκτης με μάσκα τύπου Φαντομά, ιδιότροπη πρωταγωνίστρια θεάτρου, ονόματα που παραπέμπουν σε διασήμους του παρελθόντος, τύπου Μπάλλας -Κάλλας, ζευγάρια αστυνομικών και ληστών που αλληλοεξουδετερώνονται…), όπως ακριβώς συμβαίνει και στις εμπορικές ταινίες κινουμένων σχεδίων ή στα κόμικς για παιδιά.

Σε ένα κωμικό αφήγημα γελάμε κυρίως με αυτά που γνωρίζουμε, τα οποία ο συγγραφέας φροντίσει να στρεβλώσει με τέτοιο τρόπο, ώστε να παράγει γέλιο. Ο Σπύρος Γιαννακόπουλος γνωρίζει πολύ καλά να το κάνει αυτό, δημιουργώντας έτσι τρεις ιστορίες με ήρωα τον εντεκάχρονο Άγη που μπορούν να ψυχαγωγήσουν θαυμάσια κάθε παιδί από 9 ετών, όπως ακριβώς ψυχαγωγούν και οι ταινίες κινουμένων σχεδίων που αγαπούν. Άλλωστε, η επιλογή του εξαιρετικού κομίστα Πέτρου Χριστούλια για τα εικαστικά των εξωφύλλων και τις εικόνες του κάθε βιβλίου δε μοιάζει καθόλου, μα καθόλου τυχαία.

 

Σπύρος Γιαννακόπουλος, Πορτοκαλάδα με ανθρακικό, Το αγόρι που πετάει, Ο Μασκοφόρος Εκδικητής

Εικονογράφηση: Πέτρος Χριστούλιας

Προηγούμενο
Επόμενο


Page generated: 15/09/2019 13:36:49